ความเข้าใจเกี่ยวกับปัญหาสังคม

ปัญหาสังคม คืออะไร?

สถานการณ์หรือสภาวะที่คนส่วนใหญ่ในสังคมมองเห็นร่วมกันว่าเป็นปัญหาและไม่ต้องการให้เกิดขึ้น ส่งผลกระทบต่อคนจำนวนมาก และสามารถแก้ไขได้ด้วยการลงมือทำบางอย่างร่วมกัน ซึ่งปัญหาสังคมสามารถเปลี่ยนแปลงไปได้ตลอด ตามเวลา ค่านิยม พฤติกรรมของคนในสังคม นโยบายภาครัฐ  ตัวอย่างประเด็นปัญหาสังคม เช่น ปัญหาความยากจน ปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ปัญหาขยะในทะเล ปัญหาเด็กวัยรุ่นท้องไม่พร้อม ปัญหาคุณภาพครู ปัญหายาเสพติดในชุมชน ปัญหารถติด เป็นต้น 

ธรรมชาติของปัญหาสังคม

ปัญหาสังคมส่วนใหญ่เป็นปัญหาเชิงซ้อน(Complex Problem) และไม่สามารถหารากของปัญหาได้อย่างชัดเจนหรือที่เรียกว่า ‘Wicked problem’  ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย (Stakeholder) กลุ่มต่างๆ มีมุมมอง และให้ความสำคัญกับประเด็นนั้นแตกต่างกันไปตามความเห็นของตัวเอง ซึ่งเมื่อเรายิ่งขุดลึกเข้าไปถึงรากปัญหามากขึ้นเท่าไหร่ เราก็จะยิ่งเห็นความสัมพันธ์ที่เกี่ยวโยงอย่างซับซ้อนกับปัญหาอื่นไปเรื่อยๆ จนไม่สามารถมองแยกส่วนกันได้ เช่น ประเด็นการศึกษา ก็มีความเกี่ยวข้องกับประเด็นเยาวชน ครอบครัว ชุมชน เศรษฐกิจ การคมนาคม ฯลฯ หรือประเด็นการจัดการขยะ ก็มีความเกี่ยวข้องกับประเด็นสิ่งแวดล้อม อาหาร การเมือง สุขภาพ ความยั่งยืน ฯลฯ เราจึงควรมองให้เห็นความสัมพันธ์ในภาพรวม โดยที่ต้องไม่หลุดโฟกัสจากประเด็นที่สนใจ ปัญหาแบบนี้ไม่มีเครื่องมือแก้ปัญหาสำเร็จรูป วิธีที่ใช้ได้ผลในพื้นที่หนึ่งอาจจะใช้ไม่ได้กับพื้นที่อื่นๆ  เราจึงต้องไม่ยึดติดกับไอเดียการแก้ปัญหาที่เราเคยเจอ ถือเป็นความท้าทายให้เราหาวิธีการใหม่ๆ ที่เหมาะสมกับปัญหาและกลุ่มเป้าหมายของเรามากที่สุด

วิธีที่ดีที่สุดในการแก้ไขปัญหาเชิงซ้อนนั้น คือการเปิดโอกาสให้เราได้พาตัวเองเข้าไปคลุกคลีเป็นส่วนหนึ่งของประเด็นปัญหานั้น เพื่อทำความรู้จัก เข้าใจ ซึมซับ เราไม่สามารถแก้ปัญหาด้วยการมองจากภายนอกได้ การที่เราได้พาตัวเราเองไปเรียนรู้และเปลี่ยนแปลงไปพร้อมกัน อย่างที่เค้าว่าไว้ว่า การแก้ปัญหาสังคมใดๆ  หากสิ่งที่ทำนั้นไม่เปลี่ยนตัวเรา ก็ไม่สามารถเปลี่ยนโลกได้ 

อ่านเพิ่มเติมได้ที่ :